Hội sắc bùa của người Mường

17:49 - 06/08/2014

Hát sắc bùa hay xéc bùa (có nghĩa là xách cồng) là lễ hội lớn của người Mường, đặc biệt là người Mường miền Hòa Bình, diễn ra hàng năm vào ngày Tết cổ truyền của dân tộc Mường. Đây là một hình thức diễn xướng dân gian, gắn với một số nghi lễ trong nông nghiệp nhằm cầu mong một năm mới phát tài thịnh vượng, đất đai màu mỡ, mùa màng bội thu, con người may mắn và dồi dào sức khỏe.

 

Tổ chức những người hát sắc bùa được gọi là phường bùa, số lượng thường là 12 người trở lên, là những người biết đánh cồng chiêng và hát những bài thường (điệu hát dân gian Mường). Thời gian tổ chức hội từ mùng một tết trở đi, kéo dài một tuần lễ, có khi đến nửa tháng.

 

Phường bùa do một thầy thường - người có giọng hát hay và có tài ứng tác - làm trưởng nhóm. Phường bùa xuất phát từ nhà để cồng chiêng. Trước khi xuất hành, thầy thường đọc lời xuất phát. Phường bùa vừa đi, vừa đánh những bài cồng chiêng khác nhau và hát những bài tùy hứng như: lên chiêng, bồng một, bồng hai, bồng ba, bồng bốn, lộn cồng... Tiếng cồng chiêng vang lên hòa quyện với tiếng hát mừng năm mới, khởi sắc trong giây phút đầu ngày hội. Không gian âm nhạc của các điệu cồng chiêng cổ truyền chuyển động theo đường mòn trong làng. Phường bùa đi đến đâu là hàng trăm người dân đi theo xem thật đông vui.

 

Phường bùa đi đến các nhà trong làng để hát chúc Tết. Ảnh: Internet

 

Theo tục lệ của người Mường, phường bùa sẽ đi thăm nhiều nhà và hát những lời chúc tết. Trong phường bùa, ngoài những người đánh cồng chiêng và hát còn có hai người khiêng theo một cái thúng để đựng quà, thường là thóc gạo, của các gia đình tặng cho phường bùa.

 

Đến cổng một ngôi nhà, phường bùa sẽ đánh cồng chiêng và hát bài mở cổng, khi chủ nhà mở cổng mời vào, phường bùa vừa đi vừa đánh cồng chiêng và hát những bài hát chúc tụng, ca ngợi cảnh làm ăn thịnh vượng của gia chủ. Khi thầy thường hát, chủ nhà chăm chú lắng nghe. Nếu không mời phường bùa lên gác, chủ nhà trao cho thầy thường một thúng thóc nhỏ. Thầy ngả chiêng đỡ lấy thóc của chủ nhà cho rồi giao lại cho người khiêng. Sau đó thầy hát bài phát rác tạ ơn chủ nhà. Sau đó, phường bùa sẽ đến các nhà khác trong làng.

 

Hát xin lên nhà. Ảnh: Internet

 

Nếu muốn giữ phường bùa lại, chủ nhà bê ra đặt ở đầu cầu thang một mâm gồm chai rượu, vài cái cốc, hai bát to đựng gạo trên có cắm bốn nén hương, một cái đĩa trầu cau rồi mời bùa hát tiếp. Thầy thường hát một bài tạ ơn chủ nhà, hát kể chặng đường mà đoàn bùa đã qua và khen ngợi gia thế chủ nhà.

 

Chủ nhà đứng ở đầu cầu thang hát đáp lại. Hai người sẽ hát đối đáp với nhau, nếu phường bùa hát kém, họ sẽ không được mời lên gác và phải chịu đói bụng, hát mãi vẫn thua, họ sẽ tự động rút lui. Ngược lại, nếu hát hay, họ sẽ được mời lên gác. Chủ nhà và thầy thường ngồi đối diện nhau sát cửa sổ. Những người còn lại ngồi thành vòng tròn. Họ dùng cơm, uống rượu rồi tiếp tục hát đối, hát giao duyên. Sau đó, phường bùa ra về, thầy thường hát chào và chúc chủ nhà sống lâu muôn tuổi. Chủ nhà mang quà, bánh, thóc gạo tặng cho phường bùa để cảm ơn.

 

Nét đặc sắc và cuốn hút của loại hình diễn xướng dân gian này là tất cả mọi hành động, cử chỉ, thái độ đều biểu hiện qua lời hát. Mọi trình tự diễn ra trong suốt buổi hát sắc bùa đều có câu hát tương ứng, người ta không phải dừng lại để nói hay hướng dẫn. Hát mở cổng, hát chúc mừng, hát xin lên nhà, hát đồng ý, hát cảm ơn… Độc đáo nhất là màn hát đối đáp của phường bùa và chủ nhà, thể hiện cái tài và khả năng ứng tác của cả hai bên. Những câu hát đều do sự ngẫu hứng của cả hai bên trên nền tảng của truyền thống dân ca Mường và thực tế bối cảnh tại nơi xảy ra cuộc sắc bùa.

 

Hát sắc bùa đối với dân tộc Mường có một giá trị vô cùng thiêng liêng. Nó là di sản văn hóa của người Mường luôn được phát huy và gìn giữ. Để rồi cứ mỗi năm, khi mùa xuân về trên sắc hồng của hoa đào, sắc trắng của hoa mơ, hoa mận thì khắp các nẻo đường của bản Mường đều vang lên những tiếng cồng chiêng và tiếng hát chúc mừng năm mới trong niềm vui dào dạt.

 

Tổng hợp 



0 Bình luận